بلاگ
حسابداری پیمان های بلند مدت استاندارد حسابداری شماره 9
استاندارد حسابداری شماره 9 چیست؟
استاندارد حسابداری شماره 9 با عنوان حسابداری پیمان های بلندمدت، چارچوب حسابداری درآمدها و هزینه های مرتبط با پروژه هایی را مشخص می کند که اجرای آنها در بیش از یک دوره مالی انجام می شود.
در پروژه های پیمانکاری، معمولا تاریخ شروع پروژه با تاریخ پایان آن در یک سال مالی قرار ندارد. برای مثال، ممکن است یک شرکت پیمانکاری در سال 1404 اجرای یک پروژه عمرانی را آغاز کند و پروژه در سال 1406 به پایان برسد.
در چنین شرایطی، ثبت تمام درآمد و هزینه پروژه در زمان پایان آن، تصویر دقیقی از عملکرد مالی شرکت در هر سال ارائه نمی کند. به همین دلیل، استاندارد حسابداری شماره 9 مشخص می کند که درآمدها و هزینه های پیمان چگونه باید در دوره های مالی مختلف شناسایی شوند.
خلاصه استاندارد حسابداری شماره 9
| مورد | توضیح |
|---|---|
| موضوع استاندارد | حسابداری پیمان های بلندمدت |
| وضعیت | معتبر |
| مهم ترین موضوع | شناسایی و تخصیص درآمدها و هزینه های پیمان به دوره های مالی مربوط |
| موضوعات کلیدی | درآمد پیمان، مخارج پیمان، درصد پیشرفت کار و زیان پیمان |
| کاربرد اصلی | تهیه صورت های مالی پیمانکاران |
| ارتباط با | استانداردهای 1، 3، 4 و 34 |
هدف استاندارد حسابداری شماره 9
هدف اصلی این استاندارد، تعیین نحوه حسابداری درآمدها و هزینه های مرتبط با پیمان های بلندمدت در صورت های مالی پیمانکار است.
مهم ترین اهداف استاندارد عبارت اند از:
- تعیین زمان مناسب شناسایی درآمد پیمان
- شناسایی هزینه های مرتبط با پروژه
- تخصیص درآمد و هزینه به دوره مالی مربوط
- تعیین نحوه محاسبه سود یا زیان پیمان
- افزایش شفافیت گزارش های مالی شرکت های پیمانکاری
- ارائه اطلاعات قابل اتکا برای مدیران و استفاده کنندگان صورت های مالی
پیمان بلندمدت چیست؟
پیمان بلندمدت قراردادی است که برای طراحی، تولید یا ساخت یک دارایی قابل ملاحظه یا ارائه خدمات منعقد می شود و اجرای آن به گونه ای است که فعالیت های پیمان در دوره های مالی متفاوت قرار می گیرد.
نمونه هایی از پیمان های بلندمدت عبارت اند از:
- ساخت ساختمان های بزرگ
- اجرای پروژه های عمرانی
- احداث جاده و پل
- ساخت نیروگاه
- پروژه های نفت و گاز
- طراحی و ساخت تجهیزات تخصصی
- ارائه خدمات تخصصی در قالب پروژه های چندساله
نکته مهم این است که بیش از یک سال بودن مدت قرارداد به تنهایی معیار اصلی بلندمدت بودن پیمان نیست. مهم این است که فعالیت های پیمان در دوره های مالی مختلف انجام شوند و عدم شناسایی درآمد و هزینه متناسب با پیشرفت کار، باعث ارائه تصویر نادرست از عملکرد مالی شود.
انواع پیمان های بلندمدت
استاندارد حسابداری شماره 9، پیمان های بلندمدت را از نظر نحوه تعیین مبلغ قرارداد به انواع مختلفی تقسیم می کند.
پیمان مقطوع
در پیمان مقطوع، پیمانکار برای اجرای کل پروژه با کارفرما بر سر یک مبلغ مشخص توافق می کند.
همچنین ممکن است مبلغ قرارداد بر اساس نرخ ثابت برای هر واحد از کار تعیین شود.
مثال
فرض کنید یک شرکت پیمانکاری متعهد شود یک ساختمان را با مبلغ 500 میلیارد ریال احداث کند. در این حالت، مبلغ اصلی قرارداد از ابتدا مشخص است؛ هرچند ممکن است در طول اجرای پروژه تغییرات یا تعدیلاتی در مبلغ قرارداد ایجاد شود.
پیمان امانی یا پیمان با حق الزحمه مبتنی بر مخارج
در این نوع پیمان، مبلغ دریافتی پیمانکار بر اساس مخارج واقعی انجام شده به علاوه مبلغی به عنوان حق الزحمه یا درصدی از هزینه ها تعیین می شود.
این نوع قرارداد معمولا زمانی استفاده می شود که برآورد دقیق هزینه های پروژه در زمان انعقاد قرارداد دشوار باشد.
درآمد پیمان شامل چه مواردی است؟
درآمد پیمان معمولا شامل مبلغ اولیه توافق شده در قرارداد و تغییرات ایجاد شده در مبلغ پیمان است؛ البته به شرطی که احتمال داشته باشد این تغییرات موجب افزایش درآمد پیمانکار شوند و بتوان مبلغ آنها را به صورت اتکاپذیر اندازه گیری کرد.
برخی موارد موثر بر درآمد پیمان عبارت اند از:
- مبلغ اولیه قرارداد
- تغییرات در محدوده کار
- ادعاهای پیمانکار
- پاداش های مرتبط با عملکرد
- تعدیلات قیمت
- تغییرات مورد توافق کارفرما
البته هر افزایش مبلغی به صورت خودکار درآمد پیمان محسوب نمی شود و باید شرایط لازم برای شناسایی آن وجود داشته باشد.
مخارج پیمان چیست؟
مخارج پیمان شامل هزینه هایی است که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به اجرای پروژه مربوط می شوند.
هزینه های مستقیم پیمان
این هزینه ها مستقیما برای اجرای پروژه انجام می شوند، مانند:
- مواد و مصالح مصرفی
- دستمزد کارکنان پروژه
- استهلاک ماشین آلات مورد استفاده در پروژه
- هزینه حمل مصالح
- هزینه اجاره تجهیزات پروژه
- هزینه های مستقیم طراحی و مهندسی
هزینه های غیرمستقیم پیمان
برخی هزینه ها به صورت مستقیم به یک فعالیت خاص مربوط نیستند، اما برای اجرای پروژه ضروری هستند.
برای مثال:
- هزینه بیمه
- هزینه های عمومی کارگاه
- هزینه های پشتیبانی
- هزینه استهلاک تجهیزات مشترک
- هزینه های مدیریت پروژه
شناسایی درآمد و هزینه پیمان
یکی از مهم ترین موضوعات در استاندارد حسابداری شماره 9، تعیین زمان شناسایی درآمد و هزینه پیمان است.
اگر نتیجه پیمان به صورت اتکاپذیر قابل برآورد باشد، درآمد و هزینه های مرتبط با آن بر اساس میزان پیشرفت فعالیت پیمان در دوره مالی شناسایی می شوند.
این روش باعث می شود درآمد و هزینه متناسب با فعالیت واقعی انجام شده در هر دوره مالی ثبت شود.
روش درصد پیشرفت کار چیست؟
روش درصد پیشرفت کار یکی از مهم ترین مفاهیم حسابداری پیمان های بلندمدت است.
در این روش، درآمد و هزینه پیمان متناسب با میزان پیشرفت پروژه در هر دوره مالی شناسایی می شود.
مثال ساده
فرض کنید:
- درآمد کل پیمان: 100 میلیارد ریال
- هزینه برآوردی کل پروژه: 80 میلیارد ریال
- میزان پیشرفت پروژه: 40 درصد
در این شرایط، درآمد و هزینه مرتبط با میزان پیشرفت انجام شده در دوره مالی شناسایی می شوند.
به صورت ساده:
| عنوان | مبلغ |
|---|---|
| درآمد کل پیمان | 100 میلیارد ریال |
| هزینه کل برآوردی | 80 میلیارد ریال |
| پیشرفت پروژه | 40 درصد |
| درآمد قابل شناسایی تا این مرحله | 40 میلیارد ریال |
| هزینه قابل شناسایی تا این مرحله | 32 میلیارد ریال |
| سود ناخالص برآوردی | 8 میلیارد ریال |
این مثال ساده نشان می دهد که سود پیمان باید متناسب با پیشرفت واقعی پروژه شناسایی شود، نه اینکه تمام سود تنها در زمان پایان پروژه ثبت شود.
چگونه درصد پیشرفت پیمان تعیین می شود؟
برای تعیین میزان پیشرفت پروژه، می توان از روش های مختلف استفاده کرد. انتخاب روش مناسب به ماهیت پروژه و اطلاعات قابل اتکا بستگی دارد.
برخی روش های رایج عبارت اند از:
نسبت مخارج انجام شده به کل مخارج برآوردی
در این روش، هزینه های انجام شده تا تاریخ گزارشگری با کل هزینه برآوردی پروژه مقایسه می شود.
بررسی فنی و کارشناسی
در پروژه های عمرانی و مهندسی، میزان پیشرفت می تواند بر اساس گزارش کارشناسان فنی و مهندسان پروژه تعیین شود.
میزان کار انجام شده
در برخی پروژه ها، درصد پیشرفت بر اساس مقدار واقعی کار انجام شده اندازه گیری می شود.
انتخاب روش باید به گونه ای باشد که میزان واقعی پیشرفت عملیات را به شکل قابل اتکا نشان دهد.
اگر نتیجه پیمان قابل برآورد نباشد چه می شود؟
گاهی در ابتدای پروژه، اطلاعات کافی برای برآورد دقیق درآمدها، هزینه ها و سود پروژه وجود ندارد.
در این شرایط، شناسایی درآمد و هزینه باید با احتیاط انجام شود و از شناسایی سودی که تحقق آن اطمینان کافی ندارد، جلوگیری شود.
به همین دلیل، شرکت پیمانکاری باید به صورت مستمر برآوردهای خود را بررسی و در صورت تغییر اطلاعات، برآوردهای درآمد، هزینه و سود پیمان را به روز کند.
زیان پیمان های بلندمدت
یکی از مهم ترین موضوعات استاندارد حسابداری شماره 9، نحوه برخورد با پیمان های زیان ده است.
اگر برآورد شود که مجموع مخارج پیمان از مجموع درآمد قابل دریافت بیشتر خواهد شد، زیان مورد انتظار باید شناسایی شود.
مثال
فرض کنید:
- درآمد کل قرارداد: 100 میلیارد ریال
- هزینه برآوردی تکمیل پروژه: 120 میلیارد ریال
در این حالت، پروژه در مجموع با زیان 20 میلیارد ریالی مواجه خواهد بود.
بنابراین، شرکت نباید منتظر پایان پروژه بماند تا زیان را شناسایی کند؛ بلکه زیان مورد انتظار باید طبق الزامات استاندارد در زمان مناسب شناسایی شود.
تغییر در برآوردهای پیمان
در پروژه های بلندمدت، ممکن است برآوردهای اولیه تغییر کنند.
برای مثال:
- قیمت مصالح افزایش یابد.
- دستمزد نیروی انسانی بیشتر شود.
- مدت اجرای پروژه افزایش پیدا کند.
- دامنه کار تغییر کند.
- مبلغ قرارداد تعدیل شود.
در چنین شرایطی، شرکت پیمانکاری باید برآورد درآمد و هزینه را مجددا بررسی کند و آثار تغییرات را در گزارش های مالی دوره مربوط منعکس کند.
جدول مقایسه انواع پیمان های بلندمدت
| ویژگی | پیمان مقطوع | پیمان امانی |
|---|---|---|
| نحوه تعیین مبلغ | مبلغ مشخص یا نرخ ثابت | هزینه های انجام شده به علاوه حق الزحمه |
| ریسک افزایش هزینه | بیشتر متوجه پیمانکار | معمولا ریسک کمتری برای پیمانکار دارد |
| قابلیت پیش بینی درآمد | معمولا بیشتر | وابسته به مخارج واقعی |
| نمونه | ساخت پروژه با مبلغ ثابت | اجرای پروژه با دریافت هزینه به علاوه درصد مشخص |
| اهمیت کنترل هزینه | بسیار بالا | همچنان مهم اما ساختار متفاوت است |
اشتباهات رایج در حسابداری پیمان های بلندمدت
برخی از اشتباهات رایج در اجرای استاندارد حسابداری شماره 9 عبارت اند از:
شناسایی تمام درآمد در پایان پروژه
در پیمان هایی که چند دوره مالی طول می کشند، ثبت تمام درآمد در پایان پروژه می تواند تصویر نادرستی از عملکرد مالی دوره های قبلی ایجاد کند.
برآورد نادرست هزینه های تکمیل
اگر هزینه های آینده پروژه به درستی برآورد نشوند، سود پیمان نیز به شکل نادرست محاسبه خواهد شد.
بی توجهی به تغییرات قرارداد
تغییرات مبلغ قرارداد، محدوده پروژه یا ادعاهای پیمانکار می توانند بر درآمد پیمان تاثیر بگذارند.
عدم شناسایی به موقع زیان
اگر پروژه زیان ده باشد، به تعویق انداختن شناسایی زیان باعث ارائه اطلاعات نادرست در صورت های مالی می شود.
استفاده از درصد پیشرفت غیرواقعی
درصد پیشرفت پروژه باید بر اساس اطلاعات قابل اتکا و مستندات فنی و مالی تعیین شود.
نقش نرم افزارهای مالی و مدیریت پروژه در اجرای استاندارد شماره 9
حسابداری پیمان های بلندمدت به اطلاعات دقیق و به روز درباره درآمد، هزینه، پیشرفت فیزیکی و وضعیت مالی پروژه نیاز دارد.
نرم افزارهای مالی و مدیریتی می توانند به شرکت ها کمک کنند تا:
- برای هر پروژه حساب جداگانه ایجاد کنند.
- هزینه های هر پیمان را به صورت دقیق ثبت کنند.
- درآمدهای پروژه را کنترل کنند.
- میزان پیشرفت پروژه را بررسی کنند.
- سود و زیان هر پیمان را تحلیل کنند.
- هزینه های واقعی را با برآوردهای اولیه مقایسه کنند.
- گزارش های مدیریتی و مالی تهیه کنند.
یکپارچه شدن اطلاعات مالی و عملیاتی باعث می شود مدیران بتوانند وضعیت واقعی هر پروژه را بهتر بررسی کنند و تصمیم های دقیق تری بگیرند.
اهمیت رعایت استاندارد حسابداری شماره 9
رعایت این استاندارد برای شرکت های پیمانکاری اهمیت زیادی دارد، زیرا:
- درآمد و هزینه هر دوره به شکل واقعی تری گزارش می شود.
- سود و زیان پروژه ها دقیق تر محاسبه می شود.
- وضعیت مالی پروژه برای مدیران شفاف تر می شود.
- تصمیم گیری درباره ادامه یا اصلاح پروژه آسان تر می شود.
- ریسک خطا در گزارشگری مالی کاهش پیدا می کند.
- اطلاعات قابل اتکاتری در اختیار حسابرسان و سرمایه گذاران قرار می گیرد.
جمع بندی
استاندارد حسابداری شماره 9 با عنوان حسابداری پیمان های بلندمدت یکی از استانداردهای مهم برای شرکت های پیمانکاری، عمرانی و پروژه محور است. این استاندارد نحوه شناسایی درآمدها و هزینه های مرتبط با پروژه هایی را مشخص می کند که اجرای آنها در چند دوره مالی انجام می شود.
موضوعاتی مانند انواع پیمان، درآمد پیمان، مخارج مستقیم و غیرمستقیم، درصد پیشرفت کار، تغییر در برآوردها و شناسایی زیان پیمان از مهم ترین مباحث این استاندارد هستند.
استفاده از سیستم های مالی و مدیریتی یکپارچه نیز به شرکت های پیمانکاری کمک می کند اطلاعات هر پروژه را دقیق تر ثبت و تحلیل کرده و گزارش های مالی قابل اتکاتری تهیه کنند.
سوالات متداول
استاندارد حسابداری شماره 9 درباره چیست؟
این استاندارد نحوه حسابداری درآمدها و هزینه های مرتبط با پیمان های بلندمدت را در صورت های مالی پیمانکار مشخص می کند.
پیمان بلندمدت چیست؟
پیمانی است که برای طراحی، تولید یا ساخت یک دارایی قابل ملاحظه یا ارائه خدمات منعقد می شود و فعالیت های آن در دوره های مالی مختلف انجام می شود.
روش درصد پیشرفت کار چیست؟
روشی است که در آن درآمد و هزینه پیمان متناسب با میزان پیشرفت واقعی پروژه در هر دوره مالی شناسایی می شود.
آیا تمام پیمان های بلندمدت حتما بیشتر از یک سال طول می کشند؟
خیر. بیش از یک سال بودن مدت قرارداد به تنهایی معیار اصلی نیست. مهم این است که فعالیت پیمان در دوره های مالی مختلف انجام شود و نحوه شناسایی درآمد و هزینه اهمیت داشته باشد.
اگر یک پیمان در نهایت زیان ده باشد چه اتفاقی می افتد؟
زیان مورد انتظار پیمان باید به موقع شناسایی شود و نباید شناسایی زیان تا پایان پروژه به تعویق بیفتد.
درباره رسا CRM
رسا CRM با ارائه راهکارهای نرم افزاری برای مدیریت ارتباط با مشتریان، یکپارچه سازی فرآیندهای مالی و مدیریت اطلاعات سازمانی، به کسب و کارها کمک می کند اطلاعات مالی و عملیاتی خود را دقیق تر مدیریت کنند.
در شرکت های پروژه محور و پیمانکاری، مدیریت دقیق اطلاعات قراردادها، هزینه ها، درآمدها و گزارش های مالی نقش مهمی در کنترل عملکرد پروژه دارد. استفاده از یک سیستم یکپارچه می تواند فرآیند گزارش گیری و تصمیم گیری مدیران را سریع تر و دقیق تر کند.
📞 شماره تماس: 09108623698