استاندارد حسابداری شماره ۱۳ چیست؟

استاندارد حسابداری شماره ۱۳ با عنوان حسابداری مخارج تامین مالی یکی از استانداردهای مهم حسابداری ایران است که نحوه شناسایی و ثبت هزینه هایی را مشخص می کند که واحد تجاری برای تامین منابع مالی متحمل می شود.

شرکت ها برای تامین سرمایه مورد نیاز خود ممکن است از منابع مختلفی مانند تسهیلات بانکی، وام، اوراق بدهی یا سایر منابع مالی استفاده کنند. دریافت این منابع معمولا با هزینه هایی مانند سود، کارمزد و سایر مخارج همراه است.

سوال مهم این است که این هزینه ها باید چگونه در حسابداری ثبت شوند؟

آیا تمام هزینه های تامین مالی باید به عنوان هزینه همان دوره شناسایی شوند؟ یا اینکه در برخی شرایط می توان آنها را به بهای تمام شده یک دارایی اضافه کرد؟

استاندارد حسابداری شماره ۱۳ برای پاسخ به همین موضوع تدوین شده است.

قاعده کلی این است که مخارج تامین مالی به عنوان هزینه دوره شناسایی می شود. اما اگر این مخارج مستقیما به تحصیل یا ساخت دارایی واجد شرایط مربوط باشد، امکان منظور کردن آن در بهای تمام شده دارایی وجود دارد.

خلاصه استاندارد حسابداری شماره ۱۳ در یک نگاه

استاندارد حسابداری شماره ۱۳، نحوه برخورد حسابداری با مخارج تامین مالی را مشخص می کند. طبق اصل کلی این استاندارد، مخارج تامین مالی معمولا باید بلافاصله به عنوان هزینه دوره شناسایی شود؛ با این حال، در مواردی که این مخارج مستقیما به تحصیل، ساخت یا تولید یک دارایی واجد شرایط مربوط باشد، می تواند طبق ضوابط استاندارد در بهای تمام شده آن دارایی منظور شود.

هدف استاندارد حسابداری شماره ۱۳

هدف اصلی این استاندارد، تعیین نحوه عمل حسابداری مخارج تامین مالی است.

مهم ترین اهداف استاندارد عبارت اند از:

• مشخص کردن مفهوم مخارج تامین مالی
• تعیین نحوه شناسایی هزینه های تامین مالی
• تعیین شرایط سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی
• تعریف دارایی واجد شرایط
• مشخص کردن زمان شروع محاسبه مخارج قابل احتساب
• تعیین زمان توقف یا پایان سرمایه ای کردن مخارج
• افزایش شفافیت در گزارشگری مالی

به این ترتیب، استاندارد شماره ۱۳ کمک می کند هزینه های تامین مالی به شکل یکسان و قابل اتکا در صورت های مالی شرکت ها گزارش شوند.

مخارج تامین مالی چیست؟

مخارج تامین مالی شامل سود تضمین شده، کارمزد و سایر هزینه هایی است که واحد تجاری برای تامین منابع مالی متحمل می شود.

این مخارج می تواند شامل موارد مختلفی باشد، از جمله:

• سود تسهیلات بانکی
• سود وام های کوتاه مدت
• سود وام های بلندمدت
• کارمزد دریافت تسهیلات
• هزینه های جانبی دریافت وام
• هزینه های مرتبط با قراردادهای تامین مالی
• جرایم دیرکرد در شرایط مرتبط
• سایر مخارج مستقیم تامین منابع مالی

برای مثال، اگر یک شرکت برای ساخت کارخانه از بانک وام دریافت کند، سود و کارمزد مرتبط با آن وام می تواند در گروه مخارج تامین مالی قرار گیرد.

دارایی واجد شرایط چیست؟

یکی از مهم ترین مفاهیم استاندارد حسابداری شماره ۱۳، دارایی واجد شرایط است.

دارایی واجد شرایط، دارایی است که آماده سازی آن برای استفاده مورد انتظار یا فروش، به طور الزامی مدت زمان قابل ملاحظه ای طول می کشد.

نمونه هایی از دارایی های واجد شرایط می توانند شامل موارد زیر باشند:

• ساختمان های در حال ساخت
• کارخانه ها و پروژه های صنعتی
• ماشین آلاتی که نصب و آماده سازی آنها زمان زیادی می برد
• تاسیسات تولید نیرو
• موجودی هایی که تولید آنها به زمان طولانی نیاز دارد
• پروژه های بزرگ زیرساختی

در مقابل، دارایی هایی که در زمان خرید برای استفاده یا فروش آماده هستند، معمولا دارایی واجد شرایط محسوب نمی شوند.

برای مثال، خرید یک لپ تاپ آماده استفاده، یک خودروی آماده تحویل یا کالای آماده فروش معمولا باعث ایجاد شرایط لازم برای سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی نمی شود.

چه زمانی مخارج تامین مالی به بهای تمام شده دارایی اضافه می شود؟

مخارج تامین مالی زمانی می تواند در بهای تمام شده دارایی واجد شرایط منظور شود که شرایط لازم وجود داشته باشد.

به طور کلی باید سه شرط اصلی برقرار باشد:

۱. برای دارایی مخارج انجام شود

واحد تجاری باید برای تحصیل، ساخت یا آماده سازی دارایی واجد شرایط مخارجی انجام داده باشد.

۲. مخارج تامین مالی در حال وقوع باشد

واحد تجاری باید برای تامین منابع مالی مورد استفاده، هزینه هایی مانند سود یا کارمزد متحمل شود.

۳. فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی در جریان باشد

فعالیت های لازم برای آماده کردن دارایی برای استفاده یا فروش باید در حال انجام باشد.

بنابراین صرف دریافت وام به تنهایی برای اضافه کردن سود وام به بهای تمام شده دارایی کافی نیست.

تفاوت هزینه دوره و مخارج قابل سرمایه ای شدن

یکی از مهم ترین موضوعات استاندارد شماره ۱۳، تشخیص تفاوت میان این دو گروه است.

بنابراین، مهم ترین موضوع، ارتباط مستقیم میان مخارج تامین مالی و دارایی واجد شرایط است.

مثال ساده از سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی

فرض کنید یک شرکت برای ساخت کارخانه مبلغ ۱۰۰ میلیارد ریال تسهیلات دریافت کرده است.

در طول دوره ساخت:

• سود تسهیلات: ۱۰ میلیارد ریال
• پروژه ساخت کارخانه در حال انجام است.
• فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی در جریان است.
• تسهیلات برای تامین مالی پروژه استفاده شده است.

در این شرایط، در صورت وجود شرایط لازم، مخارج تامین مالی مرتبط می تواند به بهای تمام شده کارخانه اضافه شود.

اما اگر همین وام برای پرداخت هزینه های جاری، حقوق کارکنان یا هزینه های عمومی شرکت استفاده شده باشد، ارتباط مستقیم با دارایی واجد شرایط وجود نخواهد داشت و هزینه تامین مالی باید به عنوان هزینه دوره شناسایی شود.

روش تعیین مبلغ مخارج تامین مالی قابل احتساب

اگر یک واحد تجاری برای ساخت دارایی واجد شرایط، وام مشخصی دریافت کند، مخارج تامین مالی قابل احتساب معمولا بر اساس مخارج واقعی همان تسهیلات تعیین می شود.

برای مثال:

• مبلغ وام: ۵۰ میلیارد ریال
• نرخ سود سالانه: ۲۰ درصد
• مدت استفاده در دوره: یک سال

مخارج تامین مالی سالانه برابر با:

۱۰ میلیارد ریال

خواهد بود.

البته در محاسبات واقعی باید مواردی مانند کارمزد، مبالغ استفاده نشده، درآمد حاصل از سرمایه گذاری موقت منابع و سایر شرایط مرتبط نیز بررسی شود.

تامین مالی عمومی و مخارج چند پروژه

گاهی شرکت برای چند هدف مختلف از منابع مالی عمومی استفاده می کند و نمی توان یک وام مشخص را مستقیما به یک دارایی خاص نسبت داد.

در چنین شرایطی، مبلغ مخارج تامین مالی قابل احتساب باید بر اساس نرخ مناسب و میانگین مخارج تامین مالی منابع عمومی تعیین شود.

برای مثال، اگر شرکت چند تسهیلات با نرخ های متفاوت داشته باشد و بخشی از منابع برای ساخت یک کارخانه استفاده شود، محاسبه مخارج قابل احتساب باید بر اساس روش مناسب و قابل اتکا انجام شود.

هدف این است که تنها بخش مرتبط با ساخت دارایی واجد شرایط به بهای تمام شده آن اضافه شود.

درآمد حاصل از سرمایه گذاری موقت منابع مالی

گاهی شرکت منابع مالی دریافت شده را بلافاصله مصرف نمی کند و برای مدت کوتاهی آنها را سرمایه گذاری می کند.

در این شرایط ممکن است از سرمایه گذاری موقت منابع مالی، درآمدی ایجاد شود.

این درآمد باید در محاسبه مخارج تامین مالی قابل احتساب مورد توجه قرار گیرد.

به بیان ساده، اگر منابع مالی برای ساخت دارایی دریافت شده اما بخشی از آن به صورت موقت سرمایه گذاری شده باشد، درآمد حاصل از آن سرمایه گذاری نباید بدون بررسی در محاسبات نادیده گرفته شود.

زمان شروع سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی

سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی از زمانی آغاز می شود که هر سه شرایط زیر وجود داشته باشد:

• مخارج مربوط به دارایی در حال انجام باشد.
• مخارج تامین مالی در حال وقوع باشد.
• فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی برای استفاده یا فروش در جریان باشد.

بنابراین، دریافت وام در یک تاریخ مشخص به تنهایی به معنی شروع سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی نیست.

ممکن است شرکت وام را دریافت کرده باشد، اما هنوز عملیات ساخت دارایی شروع نشده باشد. در این حالت، شرایط لازم برای شروع سرمایه ای کردن وجود ندارد.

توقف موقت فعالیت های ساخت دارایی

گاهی فعالیت های ساخت یک دارایی برای مدت قابل توجهی متوقف می شود.

در چنین شرایطی، ممکن است سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی نیز متوقف شود.

برای مثال، اگر یک پروژه ساخت کارخانه به دلیل مشکلات اساسی و طولانی مدت متوقف شود و فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی انجام نشود، باید وضعیت مخارج تامین مالی در این دوره بررسی شود.

اما توقف های کوتاه مدت و معمول در فرآیند ساخت، مانند تعطیلات معمول یا وقفه های عادی، لزوما به معنای توقف سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی نیست.

پایان سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی

سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی زمانی پایان می یابد که تمام فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی واجد شرایط برای استفاده مورد انتظار یا فروش، به طور اساسی تکمیل شده باشد.

برای مثال، اگر یک کارخانه ساخته شده و آماده بهره برداری باشد، پس از پایان مرحله آماده سازی، مخارج تامین مالی جدید معمولا دیگر به بهای تمام شده دارایی اضافه نمی شود.

از این مرحله به بعد، هزینه های تامین مالی باید بر اساس ماهیت و شرایط خود در حسابداری شناسایی شوند.

جدول اختصاصی مراحل حسابداری مخارج تامین مالی

هزینه های تامین مالی که معمولا به عنوان هزینه دوره شناسایی می شوند

همه هزینه های تامین مالی قابل سرمایه ای کردن نیستند.

برخی موارد معمولا به عنوان هزینه دوره شناسایی می شوند، از جمله:

• سود وام مربوط به هزینه های جاری
• هزینه تامین مالی برای سرمایه در گردش
• سود تسهیلاتی که ارتباط مستقیم با دارایی واجد شرایط ندارد
• هزینه وام برای خرید دارایی آماده استفاده
• مخارج تامین مالی پس از تکمیل دارایی

بنابراین، حسابدار باید قبل از ثبت هزینه، ارتباط میان تامین مالی و دارایی را به دقت بررسی کند.

مخارج تامین مالی و دارایی های موجودی

برخی موجودی ها نیز ممکن است دارایی واجد شرایط محسوب شوند.

برای مثال، موجودی هایی که تولید آنها به مدت زمان قابل ملاحظه ای نیاز دارد، مانند برخی پروژه های ساخت و تولید طولانی مدت، می توانند شرایط متفاوتی داشته باشند.

اما موجودی هایی که به صورت مستمر و در حجم زیاد تولید می شوند و فرآیند تولید آنها مدت زمان قابل ملاحظه ای ندارد، معمولا در گروه دارایی های واجد شرایط قرار نمی گیرند.

ارتباط استاندارد شماره ۱۳ با دارایی های ثابت

استاندارد حسابداری شماره ۱۱ درباره دارایی های ثابت مشهود است.

اگر یک شرکت برای ساخت یک ساختمان، کارخانه یا تاسیسات تولیدی تسهیلات دریافت کند، مخارج تامین مالی مرتبط با دوره ساخت می تواند از نظر استاندارد شماره ۱۳ بررسی شود.

در این شرایط، باید مشخص شود:

• دارایی واجد شرایط است یا خیر.
• مخارج تامین مالی ارتباط مستقیم دارد یا خیر.
• ساخت دارایی در جریان است یا خیر.
• چه زمانی سرمایه ای کردن آغاز و پایان می یابد.

به همین دلیل، استانداردهای ۱۱ و ۱۳ در بسیاری از پروژه های سرمایه ای با یکدیگر ارتباط دارند.

اشتباهات رایج در اجرای استاندارد حسابداری شماره ۱۳

سرمایه ای کردن تمام سود وام

یکی از اشتباهات رایج این است که شرکت تمام سود وام های دریافتی را به بهای تمام شده دارایی اضافه کند.

در حالی که تنها بخش مرتبط با دارایی واجد شرایط و مطابق شرایط استاندارد قابل بررسی برای سرمایه ای شدن است.

سرمایه ای کردن مخارج قبل از شروع پروژه

اگر عملیات آماده سازی دارایی هنوز شروع نشده باشد، صرف دریافت وام به تنهایی مجوز سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی نیست.

ادامه سرمایه ای کردن پس از تکمیل دارایی

پس از آماده شدن دارایی برای استفاده یا فروش، سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی باید پایان یابد.

نادیده گرفتن توقف طولانی مدت پروژه

اگر فعالیت های اصلی ساخت پروژه برای مدت قابل توجهی متوقف شود، ادامه سرمایه ای کردن باید دوباره بررسی شود.

بی توجهی به درآمد سرمایه گذاری موقت منابع

درآمد حاصل از سرمایه گذاری موقت منابع تامین مالی می تواند در محاسبه مخارج قابل احتساب اهمیت داشته باشد.

ثبت اشتباه کارمزدها

کارمزدها و سایر هزینه های تامین مالی نیز باید از نظر ماهیت و ارتباط با دارایی واجد شرایط بررسی شوند.

نقش نرم افزارهای مالی در مدیریت مخارج تامین مالی

مدیریت تسهیلات و مخارج تامین مالی در شرکت های بزرگ می تواند پیچیده باشد.

نرم افزارهای مالی و مدیریتی می توانند به شرکت ها کمک کنند:

• اطلاعات وام ها و تسهیلات را ثبت کنند.
• نرخ سود و کارمزد را مدیریت کنند.
• سررسید پرداخت ها را کنترل کنند.
• هزینه های تامین مالی را تفکیک کنند.
• ارتباط هزینه ها با پروژه ها را مشخص کنند.
• مخارج مرتبط با دارایی های در حال ساخت را کنترل کنند.
• گزارش های مالی و مدیریتی تهیه کنند.

استفاده از یک سیستم یکپارچه باعث می شود اطلاعات مربوط به تسهیلات، پروژه ها، دارایی ها و هزینه های مالی در کنار یکدیگر مدیریت شوند.

این موضوع به حسابداران کمک می کند تشخیص دهند کدام مخارج باید به عنوان هزینه دوره ثبت شوند و کدام مخارج امکان منظور شدن در بهای تمام شده دارایی را دارند.

اهمیت رعایت استاندارد حسابداری شماره ۱۳

رعایت استاندارد حسابداری شماره ۱۳ اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نحوه ثبت مخارج تامین مالی می تواند بر سود، هزینه ها و ارزش دارایی های شرکت تاثیر مستقیم داشته باشد.

اجرای صحیح این استاندارد باعث می شود:

• هزینه های مالی به شکل صحیح گزارش شوند.
• بهای تمام شده دارایی ها دقیق تر محاسبه شود.
• سود و زیان دوره به شکل واقعی تری نمایش داده شود.
• ارزش دارایی های در حال ساخت به شکل صحیح تعیین شود.
• اطلاعات مالی شفاف تر باشند.
• ریسک اشتباهات حسابداری کاهش پیدا کند.
• فرآیند حسابرسی ساده تر شود.

افشای اطلاعات مخارج تامین مالی

اطلاعات مرتبط با مخارج تامین مالی با اهمیت باید طبق الزامات مربوطه در صورت های مالی و یادداشت های توضیحی ارائه شود.

این اطلاعات می تواند شامل مواردی مانند:

• سیاست حسابداری مورد استفاده
• مبلغ مخارج تامین مالی شناسایی شده به عنوان هزینه
• مبلغ مخارج تامین مالی منظور شده در بهای تمام شده دارایی
• نوع دارایی واجد شرایط
• مبلغ دارایی های در حال ساخت
• روش محاسبه مخارج قابل احتساب

باشد.

افشای مناسب به استفاده کنندگان صورت های مالی کمک می کند تاثیر هزینه های تامین مالی بر عملکرد شرکت و دارایی های آن را بهتر ارزیابی کنند.

جمع بندی

استاندارد حسابداری شماره ۱۳ با عنوان حسابداری مخارج تامین مالی نحوه برخورد با هزینه هایی مانند سود وام، کارمزد و سایر مخارج تامین منابع مالی را مشخص می کند.

قاعده اصلی این استاندارد آن است که مخارج تامین مالی معمولا به عنوان هزینه دوره شناسایی می شود. با این حال، اگر مخارج تامین مالی مستقیما به تحصیل، ساخت یا تولید یک دارایی واجد شرایط مربوط باشد و شرایط لازم وجود داشته باشد، امکان منظور کردن آن در بهای تمام شده دارایی وجود دارد.

تشخیص دارایی واجد شرایط، تعیین زمان شروع و پایان سرمایه ای کردن، بررسی توقف فعالیت های ساخت و محاسبه دقیق مخارج قابل احتساب از مهم ترین موضوعات این استاندارد هستند.

استفاده از نرم افزارهای مالی و مدیریتی یکپارچه نیز می تواند به شرکت ها کمک کند تسهیلات، هزینه های مالی، پروژه های در حال ساخت و دارایی های واجد شرایط را با دقت بیشتری مدیریت کنند.

سوالات متداول

استاندارد حسابداری شماره ۱۳ درباره چیست؟

این استاندارد نحوه حسابداری و ثبت مخارج تامین مالی مانند سود، کارمزد و سایر هزینه های تامین منابع مالی را مشخص می کند.

آیا تمام مخارج تامین مالی به عنوان هزینه دوره ثبت می شوند؟

خیر. قاعده کلی شناسایی به عنوان هزینه دوره است؛ اما مخارجی که مستقیما به دارایی واجد شرایط مربوط باشند، در صورت وجود شرایط لازم می توانند به بهای تمام شده دارایی اضافه شوند.

دارایی واجد شرایط چیست؟

دارایی است که آماده سازی آن برای استفاده مورد انتظار یا فروش، به طور الزامی مدت زمان قابل ملاحظه ای طول می کشد.

آیا سود وام برای ساخت کارخانه می تواند به بهای تمام شده اضافه شود؟

در صورت وجود شرایط لازم استاندارد، مخارج تامین مالی مرتبط مستقیم با ساخت کارخانه می تواند در بهای تمام شده دارایی منظور شود.

چه زمانی سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی شروع می شود؟

زمانی که برای دارایی مخارج انجام شود، مخارج تامین مالی در حال وقوع باشد و فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی در جریان باشد.

چه زمانی سرمایه ای کردن مخارج تامین مالی پایان می یابد؟

زمانی که فعالیت های لازم برای آماده سازی دارایی برای استفاده یا فروش، به طور اساسی تکمیل شده باشد.

آیا خرید یک دارایی آماده استفاده، دارایی واجد شرایط محسوب می شود؟

معمولا خیر؛ زیرا دارایی برای استفاده آماده است و آماده سازی آن نیازمند مدت زمان قابل ملاحظه ای نیست.

درباره رسا CRM

رسا CRM با ارائه راهکارهای نرم افزاری برای مدیریت ارتباط با مشتریان، یکپارچه سازی فرآیندهای مالی و مدیریت اطلاعات سازمانی، به کسب و کارها کمک می کند اطلاعات مالی و عملیاتی خود را دقیق تر مدیریت کنند.

مدیریت تسهیلات، هزینه های تامین مالی، پروژه ها، دارایی های در حال ساخت و گزارش های مالی در یک سیستم یکپارچه می تواند به سازمان ها کمک کند کنترل دقیق تری بر منابع مالی و هزینه های خود داشته باشند.

📞 شماره تماس: 09108623698