استاندارد حسابداری شماره ۱۲ چیست؟

استاندارد حسابداری شماره ۱۲ با عنوان افشای اطلاعات اشخاص وابسته یکی از استانداردهای مهم در حوزه شفافیت اطلاعات مالی است.

در بسیاری از شرکت ها، معاملات و روابط مالی تنها با مشتریان و تامین کنندگان مستقل انجام نمی شود. ممکن است یک شرکت با شرکت مادر، شرکت های فرعی، مدیران اصلی، اعضای هیئت مدیره یا سایر اشخاصی که به نوعی بر تصمیمات مالی و عملیاتی آن تاثیر دارند، معامله داشته باشد.

وجود چنین روابطی می تواند بر قیمت معامله، شرایط پرداخت، میزان بدهی، دریافت تسهیلات و حتی عملکرد مالی شرکت تاثیر بگذارد. به همین دلیل، استفاده کنندگان صورت های مالی باید بدانند چه روابطی میان واحد تجاری و اشخاص وابسته آن وجود دارد.

هدف اصلی استاندارد حسابداری شماره ۱۲ این است که اطلاعات لازم درباره روابط، معاملات و مانده حساب های اشخاص وابسته در صورت های مالی افشا شود تا استفاده کنندگان بتوانند تاثیر این روابط را بر وضعیت مالی، عملکرد مالی و انعطاف پذیری مالی واحد تجاری ارزیابی کنند.

خلاصه استاندارد حسابداری شماره ۱۲ در یک نگاه

شخص وابسته در حسابداری چیست؟

شخص وابسته به فرد یا واحد تجاری گفته می شود که به دلیل وجود رابطه کنترل، کنترل مشترک یا نفوذ قابل ملاحظه، می تواند بر تصمیمات مالی و عملیاتی واحد تجاری تاثیر بگذارد یا تحت تاثیر تصمیمات آن قرار گیرد.

این وابستگی ممکن است به شکل های مختلف ایجاد شود.

برای مثال:

• یک شرکت، شرکت دیگر را کنترل کند.
• یک شرکت تحت کنترل شرکت مادر باشد.
• دو شرکت تحت کنترل مشترک قرار داشته باشند.
• یک شخص یا گروه بر تصمیمات مالی و عملیاتی شرکت نفوذ قابل ملاحظه داشته باشد.
• مدیران اصلی بتوانند بر تصمیمات مهم واحد تجاری تاثیر بگذارند.

نکته مهم این است که وجود رابطه وابسته لزوما به معنای غیرقانونی بودن معامله یا وجود تخلف نیست. هدف استاندارد، ایجاد شفافیت درباره این روابط است.

هدف استاندارد حسابداری شماره ۱۲

مهم ترین اهداف این استاندارد عبارت اند از:

• شناسایی روابط بین واحد تجاری و اشخاص وابسته
• شناسایی معاملات انجام شده با اشخاص وابسته
• شناسایی مانده حساب های مرتبط با اشخاص وابسته
• افزایش شفافیت صورت های مالی
• کمک به ارزیابی تاثیر روابط وابسته بر عملکرد شرکت
• جلوگیری از پنهان ماندن معاملات با اشخاص مرتبط
• ارائه اطلاعات بهتر به سهامداران، سرمایه گذاران و سایر استفاده کنندگان

گاهی ممکن است یک معامله از نظر مبلغ بسیار بزرگ باشد، اما اگر رابطه بین طرفین معامله برای استفاده کنندگان صورت های مالی مشخص نباشد، ارزیابی درست وضعیت مالی شرکت دشوار خواهد بود.

چه اشخاصی می توانند وابسته باشند؟

اشخاص وابسته می توانند شامل افراد یا واحدهای تجاری مختلفی باشند.

شرکت مادر

اگر یک شرکت بتواند بر تصمیمات مالی و عملیاتی شرکت دیگری کنترل داشته باشد، رابطه شرکت مادر و شرکت فرعی شکل می گیرد.

در چنین شرایطی، معاملات بین این شرکت ها می تواند مشمول الزامات افشای اطلاعات اشخاص وابسته باشد.

شرکت های فرعی

شرکت های فرعی نیز می توانند از اشخاص وابسته به شرکت مادر یا سایر شرکت های گروه محسوب شوند.

برای مثال، اگر یک گروه تجاری چندین شرکت تحت کنترل داشته باشد، معاملات بین شرکت های این گروه باید از نظر الزامات افشا بررسی شوند.

واحدهای تجاری تحت کنترل مشترک

گاهی دو یا چند شخص یا واحد تجاری به صورت مشترک بر یک شرکت کنترل دارند.

در چنین شرایطی، رابطه کنترل مشترک می تواند در تعیین وابسته بودن اشخاص اهمیت داشته باشد.

مدیران اصلی

مدیران اصلی افرادی هستند که اختیار و مسئولیت برنامه ریزی، هدایت و کنترل فعالیت های واحد تجاری را بر عهده دارند.

این افراد می توانند شامل موارد زیر باشند:

• مدیرعامل
• اعضای هیئت مدیره
• مدیران ارشد
• مدیران دارای اختیار تصمیم گیری مهم

روابط و معاملات مهم میان واحد تجاری و مدیران اصلی می تواند برای استفاده کنندگان صورت های مالی اهمیت داشته باشد.

تفاوت شخص وابسته و طرف معامله عادی

یکی از نکات مهم در این استاندارد، تفاوت میان یک شخص وابسته و یک طرف معامله عادی است.

فرض کنید یک شرکت از یک تامین کننده مستقل کالا خریداری می کند. اگر این تامین کننده هیچ رابطه کنترلی یا نفوذ قابل ملاحظه ای بر شرکت نداشته باشد، معمولا یک طرف معامله عادی محسوب می شود.

اما اگر همان تامین کننده متعلق به مدیرعامل شرکت باشد یا تحت کنترل شرکت مادر قرار داشته باشد، رابطه مالی متفاوت خواهد بود و ممکن است شخص وابسته محسوب شود.

بنابراین، اهمیت استاندارد شماره ۱۲ تنها به مبلغ معامله مربوط نیست؛ بلکه رابطه میان طرفین معامله نیز اهمیت زیادی دارد.

معامله با شخص وابسته چیست؟

معامله با شخص وابسته، انتقال منابع، خدمات یا تعهدات میان واحد تجاری و شخص وابسته است؛ حتی اگر در مقابل آن مبلغی دریافت یا پرداخت نشود.

این معاملات می توانند شامل موارد زیر باشند:

• خرید و فروش کالا
• ارائه خدمات
• دریافت یا پرداخت وام
• انتقال دارایی
• اجاره دارایی
• ارائه ضمانت
• دریافت ضمانت
• انتقال بدهی
• تسویه بدهی از طرف شخص دیگر

برای مثال، اگر شرکت اصلی برای شرکت فرعی ضمانت بانکی ارائه کند، این موضوع می تواند از نظر افشای اطلاعات اهمیت داشته باشد.

چرا افشای اطلاعات اشخاص وابسته اهمیت دارد؟

روابط با اشخاص وابسته ممکن است بر تصمیمات اقتصادی استفاده کنندگان صورت های مالی تاثیر بگذارد.

برای مثال، فرض کنید یک شرکت کالاهای خود را به شرکت دیگری بفروشد. اگر این دو شرکت کاملا مستقل باشند، شرایط معامله ممکن است بر اساس شرایط عادی بازار تعیین شود.

اما اگر دو شرکت تحت کنترل یک مالک یا گروه مشترک باشند، شرایط معامله ممکن است با شرایط معاملات عادی بازار متفاوت باشد.

به همین دلیل، افشای اطلاعات مربوط به روابط وابسته به استفاده کنندگان کمک می کند:

• روابط مالی شرکت را بهتر درک کنند.
• معاملات مهم را دقیق تر ارزیابی کنند.
• میزان وابستگی شرکت به گروه های مرتبط را بررسی کنند.
• ریسک های مالی احتمالی را بهتر شناسایی کنند.
• تاثیر روابط وابسته بر سود و زیان را ارزیابی کنند.

چه اطلاعاتی درباره اشخاص وابسته باید افشا شود؟

بر اساس الزامات استاندارد، اطلاعات مرتبط با روابط و معاملات اشخاص وابسته باید به شکل مناسب در صورت های مالی و یادداشت های توضیحی ارائه شود.

اطلاعات قابل افشا می تواند شامل موارد زیر باشد:

• ماهیت رابطه با شخص وابسته
• نوع معاملات انجام شده
• مبلغ معاملات
• مانده حساب های فیمابین
• شرایط تسویه
• نرخ سود تضمین شده
• تضمین های ارائه شده یا دریافت شده
• تعهدات مرتبط با معاملات
• بدهی های تسویه شده توسط شخص دیگر
• بدهی های تسویه شده از طرف واحد تجاری

نوع و میزان افشا به اهمیت اطلاعات و ماهیت رابطه بستگی دارد.

مانده حساب های اشخاص وابسته

یکی از بخش های مهم استاندارد حسابداری شماره ۱۲، افشای مانده حساب های مربوط به اشخاص وابسته است.

برای مثال، ممکن است شرکت دارای موارد زیر باشد:

• حساب دریافتنی از شرکت وابسته
• حساب پرداختنی به شرکت مادر
• وام پرداخت شده به مدیر اصلی
• وام دریافت شده از شرکت گروه
• پیش پرداخت به شخص وابسته
• ضمانت نامه مرتبط با شخص وابسته

این اطلاعات باید به گونه ای ارائه شوند که استفاده کننده بتواند میزان ارتباط مالی میان طرفین را ارزیابی کند.

شرایط معاملات با اشخاص وابسته

در برخی موارد، شرکت ممکن است بتواند اثبات کند که معامله با شخص وابسته با شرایطی مشابه معاملات عادی بازار انجام شده است.

برای مثال، اگر شرکت کالایی را به شرکت وابسته بفروشد و بتواند نشان دهد که همان کالا را با همان قیمت و شرایط به مشتریان مستقل نیز عرضه کرده است، این موضوع می تواند در ارزیابی شرایط معامله اهمیت داشته باشد.

با این حال، ادعای مشابه بودن شرایط معامله باید بر اساس شواهد قابل اتکا باشد و صرفا با بیان مدیریت قابل اثبات نیست.

مثال ساده از معامله با شخص وابسته

فرض کنید شرکت «الف» مالک ۷۰ درصد سهام شرکت «ب» باشد.

شرکت «الف» در طول سال مالی مبلغ ۵۰ میلیارد ریال کالا به شرکت «ب» فروخته است.

در این شرایط:

• شرکت «ب» یک واحد وابسته به شرکت «الف» محسوب می شود.
• معامله انجام شده باید از نظر الزامات افشا بررسی شود.
• مبلغ معامله باید در اطلاعات مالی مرتبط منعکس شود.
• مانده حساب طرفین نیز در صورت وجود باید بررسی و افشا شود.
• شرایط تسویه و تضمین های مربوط نیز می تواند اهمیت داشته باشد.

هدف این افشا، نشان دادن رابطه مالی میان دو شرکت به استفاده کنندگان صورت های مالی است.

جدول اختصاصی انواع روابط با اشخاص وابسته

تضمین های ارائه شده یا دریافت شده

گاهی یک شرکت به نفع شخص وابسته ضمانت ارائه می کند یا از شخص وابسته ضمانت دریافت می کند.

برای مثال:

• شرکت مادر بازپرداخت وام شرکت فرعی را تضمین کند.
• شرکت وابسته برای دریافت تسهیلات بانکی ضمانت ارائه دهد.
• مدیر اصلی برای تعهدات شرکت ضمانت کند.

این موارد می توانند ریسک مالی قابل توجهی ایجاد کنند و بنابراین باید در صورت وجود اهمیت، اطلاعات مربوط به آنها افشا شود.

تسویه بدهی های اشخاص وابسته

یکی دیگر از موضوعات مهم، تسویه بدهی های یک شخص وابسته توسط واحد تجاری یا تسویه بدهی واحد تجاری توسط شخص وابسته است.

برای مثال، اگر شرکت مادر بدهی شرکت فرعی را پرداخت کند، این موضوع می تواند نشان دهنده حمایت مالی میان شرکت های گروه باشد.

همچنین اگر یک شرکت وابسته بدهی شرکت گزارشگر را تسویه کند، این موضوع نیز می تواند در ارزیابی وضعیت مالی شرکت اهمیت داشته باشد.

اهمیت شفافیت در معاملات اشخاص وابسته

یکی از مهم ترین اهداف استاندارد شماره ۱۲، جلوگیری از پنهان ماندن روابط مالی مهم است.

در صورت عدم افشای مناسب، استفاده کنندگان ممکن است تصور کنند که:

• شرکت کاملا مستقل فعالیت می کند.
• تمام معاملات با شرایط بازار انجام شده اند.
• منابع مالی شرکت بدون حمایت اشخاص وابسته تامین شده اند.
• سود شرکت تنها حاصل فعالیت های عادی عملیاتی است.

در حالی که ممکن است بخش قابل توجهی از فعالیت های شرکت به روابط با اشخاص وابسته مرتبط باشد.

افشای مناسب باعث می شود تصمیم گیری اقتصادی بر اساس اطلاعات کامل تری انجام شود.

اشتباهات رایج در افشای اطلاعات اشخاص وابسته

شناسایی نکردن رابطه وابسته

گاهی شرکت تنها معاملات را بررسی می کند و به خود رابطه میان طرفین توجه نمی کند.

در حالی که شناخت رابطه وابسته، اولین مرحله اجرای این استاندارد است.

تصور اینکه هر معامله با شخص وابسته غیرعادی است

وجود رابطه وابسته به تنهایی به معنای غیرقانونی یا غیرعادی بودن معامله نیست.

استاندارد بر شفافیت و افشا تمرکز دارد.

افشای ناقص مانده حساب ها

ممکن است شرکت مبلغ معامله را افشا کند اما مانده حساب، شرایط تسویه یا تضمین های مرتبط را به طور کامل ارائه نکند.

عدم افشای ضمانت ها

ضمانت های ارائه شده یا دریافت شده می توانند تعهدات مالی مهمی ایجاد کنند و نباید بدون بررسی نادیده گرفته شوند.

پنهان کردن معاملات درون گروه

معاملات میان شرکت های یک گروه ممکن است از نظر مبلغ و تعداد زیاد باشند؛ اما این موضوع نباید باعث حذف اطلاعات مهم از صورت های مالی شود.

اشتباه گرفتن مدیران اصلی با تمام کارکنان

هر کارمندی شخص وابسته محسوب نمی شود. مدیران اصلی افرادی هستند که مسئولیت و اختیار قابل توجهی در هدایت و کنترل واحد تجاری دارند.

نقش نرم افزارهای مالی در مدیریت اطلاعات اشخاص وابسته

مدیریت معاملات اشخاص وابسته در شرکت های بزرگ و گروه های تجاری می تواند پیچیده باشد.

نرم افزارهای مالی و مدیریتی می توانند به شرکت ها کمک کنند:

• اطلاعات شرکت های وابسته را ثبت کنند.
• معاملات بین شرکت های گروه را شناسایی کنند.
• حساب های دریافتنی و پرداختنی را کنترل کنند.
• مانده حساب های فیمابین را گزارش کنند.
• تسهیلات و ضمانت ها را پیگیری کنند.
• گزارش های مالی دقیق تهیه کنند.
• اطلاعات مورد نیاز حسابرسان را آماده کنند.

یک سیستم یکپارچه می تواند به مدیران کمک کند تا روابط مالی میان شرکت ها را بهتر کنترل کرده و احتمال حذف یا ثبت اشتباه اطلاعات را کاهش دهند.

اهمیت رعایت استاندارد حسابداری شماره ۱۲

رعایت استاندارد حسابداری شماره ۱۲ باعث می شود:

• روابط مالی شرکت شفاف تر شود.
• معاملات مهم با اشخاص وابسته پنهان نماند.
• سهامداران اطلاعات کامل تری در اختیار داشته باشند.
• ریسک های ناشی از معاملات گروهی بهتر ارزیابی شود.
• حسابرسی صورت های مالی با دقت بیشتری انجام شود.
• تصمیم گیری سرمایه گذاران بر اساس اطلاعات کامل تری صورت گیرد.

جمع بندی

استاندارد حسابداری شماره ۱۲ با عنوان افشای اطلاعات اشخاص وابسته بر شفافیت روابط مالی و اقتصادی میان واحد تجاری و اشخاص وابسته تمرکز دارد.

شرکت ها ممکن است با شرکت مادر، شرکت های فرعی، واحدهای تحت کنترل مشترک، مدیران اصلی یا سایر اشخاص وابسته معاملات مختلفی انجام دهند. این معاملات می توانند شامل خرید و فروش کالا، ارائه خدمات، دریافت و پرداخت وام، انتقال دارایی و ارائه ضمانت باشند.

هدف استاندارد این نیست که معاملات با اشخاص وابسته را ممنوع کند؛ بلکه هدف اصلی آن، ارائه اطلاعات کافی درباره این روابط به استفاده کنندگان صورت های مالی است.

ثبت و افشای صحیح اطلاعات اشخاص وابسته باعث می شود وضعیت مالی، عملکرد و میزان وابستگی اقتصادی شرکت شفاف تر شود. استفاده از نرم افزارهای مالی و مدیریتی یکپارچه نیز می تواند فرآیند ثبت، کنترل و گزارش این اطلاعات را ساده تر و دقیق تر کند.

سوالات متداول

استاندارد حسابداری شماره ۱۲ درباره چیست؟

این استاندارد درباره نحوه شناسایی و افشای روابط، معاملات و مانده حساب های مربوط به اشخاص وابسته است.

شخص وابسته در حسابداری به چه کسی گفته می شود؟

شخص یا واحد تجاری است که به دلیل وجود کنترل، کنترل مشترک یا نفوذ قابل ملاحظه می تواند بر تصمیمات مالی و عملیاتی واحد تجاری تاثیر بگذارد.

آیا هر معامله با شرکت دیگر، معامله با شخص وابسته محسوب می شود؟

خیر. صرف انجام معامله باعث ایجاد رابطه وابسته نمی شود. باید رابطه ای مانند کنترل، کنترل مشترک یا نفوذ قابل ملاحظه وجود داشته باشد.

چه معاملاتی با اشخاص وابسته باید افشا شوند؟

خرید و فروش کالا، ارائه خدمات، وام ها، انتقال دارایی، ضمانت ها، تسویه بدهی ها و سایر معاملات مهم می توانند مشمول الزامات افشا باشند.

آیا وجود رابطه با شخص وابسته به معنای تخلف است؟

خیر. رابطه وابسته به خودی خود به معنای تخلف نیست. هدف استاندارد، شفاف سازی این روابط و معاملات برای استفاده کنندگان صورت های مالی است.

آیا مانده حساب اشخاص وابسته نیز باید افشا شود؟

بله، مانده حساب های فیمابین، شرایط تسویه، تضمین ها و سایر اطلاعات با اهمیت مرتبط باید طبق الزامات استاندارد بررسی و در صورت های مالی افشا شوند,

درباره رسا CRM

رسا CRM با ارائه راهکارهای نرم افزاری برای مدیریت ارتباط با مشتریان، یکپارچه سازی فرآیندهای مالی و مدیریت اطلاعات سازمانی، به کسب و کارها کمک می کند اطلاعات مالی و عملیاتی خود را دقیق تر مدیریت کنند.

مدیریت اطلاعات مشتریان، شرکت های وابسته، معاملات، حساب های مالی و گزارش های مدیریتی در یک سیستم یکپارچه می تواند به سازمان ها کمک کند کنترل دقیق تری بر روابط مالی و عملیاتی خود داشته باشند.

📞 شماره تماس: 09108623698